Kolacja z Gustavem Klimtem

plakat got.1

 

współczesny dramat psychologiczny autorstwa Jacka Cygana
reżyseria: Krzysztof Jasiński
udział biorą: Małgorzata Foremniak,  Piotr Polk, Ewa Porębska
dekoracja i kostiumy: Anna Czyż, Sławomir Czyż
Teatr STU w Krakowie
prapremiera polska: 31 stycznia 2014

Kolacja z Gustavem Klimtem” Jacka Cygana to kameralna sztuka psychologiczna, w której występują trzy osoby. To rzecz o wpływie czasu na wielkie namiętności, życiowe pasje, które czasami pozostają w dysproporcji do życia osobistego. Zwłaszcza, że bohaterowie dramatu są osobami, w których życiu ogromną rolę odgrywała zawsze sztuka. Stąd odwołanie do legendarnego malarza, twórcy Secesji, jednego z największych malarzy Wiednia, Gustava Klimta.

Sztuka ogniskuje problemy współczesnej Europy, ludzi zawieszonych miedzy tradycją kraju, z którego pochodzą, a kraju, w którym znaleźli się w wyniku emigracji. Nie są to problemy emigrantów – nieudaczników. Wręcz przeciwnie, bohaterowie dramatu to prawdziwi Europejczycy, pełni pasji i wiary w swoje możliwości, umiejący się dostosować do zmienionych warunków. Dlatego w nowym kraju, w Austrii, odnoszą sukcesy zawodowe, często o skali przewyższającej ich możliwości mentalne. Co warunkuje ich przyszłość? Środowisko, osiągnięcia zawodowe, namiętności, a może coś, co stanowi zagadkę ich duszy?

Akcja sztuki dzieje się współcześnie w środowisku polskiej inteligencji w Austrii. Do domu malarki Marii Zimermann / Majki / przybywa po dwudziestoletniej nieobecności jej dawny przyjaciel, Witold Wolski, bankowiec mieszkający obecnie w Brazylii. W latach osiemdziesiątych wspólnie wyjechali z Polski i razem zaczynali życie na emigracji. Byli wtedy parą, kochali się i razem chcieli budować przyszłość. Po roku Witold sprowadził z Warszawy swojego największego przyjaciela Jerzego – malarza, wielkiego oryginała, człowieka utalentowanego lecz stąpającego raczej po chmurach niż po ziemi. Ich skomplikowane wzajemne relacje doprowadzają po kilku latach do związku Majki z Jerzym. Witold bierze ślub z Niemką imieniem Hilde. Dalej wszyscy trzymają się razem, budują w Austrii swoją pozycje zawodową, odnoszą sukcesy. Majce i Jerzemu rodzi się córka Anka. W pierwszej połowie lat osiemdziesiątych Jerzy zaczyna grać na Giełdzie w Warszawie. Wykorzystując ogromny boom giełdowy, lokuje na giełdzie cały majątek. Owładnięty giełdowym szaleństwem, zastawia nawet w banku własny dom. Na Giełdzie w Warszawie następuje pamiętny krach. Jerzy załamuje się nerwowo i popełnia samobójstwo.

Dzisiaj, po prawie dwudziestu latach od tamtych wydarzeń, Majka i Witold spotykają się. Czas zmienił ich, wyposażył w nowe doświadczenia, jednak to, co przeżyli wtedy wydaje się mieć dla nich wyjątkową wagę. Starają się sobie nawzajem opowiedzieć i wyjaśnić przeszłość, bo choć przeżywali to samo, pamiętają to zupełnie inaczej. Dodatkowo ich relacje komplikuję fakt, że Anka, którą przez lata uważali za córkę Majki i Jerzego, okazała się owocem szalonej nocy Majki i Witolda. Anka, obecnie dwudziestopięcioletnia studentka, także bierze udział w tym spotkaniu.

Miedzy aktorami a widzem jest prowadzona gra, która polega na tym, że widz od początku wie, że osoba na scenie udająca pokojówkę to Anka, córka Witolda. Natomiast Witold jest tego nieświadomy.

W życiu Majki, która załamała się po śmierci swojego męża Jerzego, symboliczną rolę odegrał Gustav Klimt. Malarka wierzy w geniusz tego księcia malarzy wiedeńskich, współzałożyciela i prezydenta Secesji. Bohaterka sztuki wręcz uważa, że Klimt pomógł jej przetrwać najgorszy okres załamania i umożliwił powrót do rzeczywistości. Przywrócił jej radość malowania oraz wiarę w sens pracy. Pasja Gustava Klimta, jego niezłomne oddanie sztuce, wiara w wartości, które wyznawał, dały malarce siłę, by wyjść z psychicznego kryzysu. Malarka niejako odwzorowuje swoje zawodowe życie w życiu Klimta, czerpie z jego doświadczeń, zwłaszcza z okresu, kiedy odczuwał brak zrozumienia ze strony środowiska artystycznego Wiednia. W sztuce są wyraźne odwołania do prac Klimta, np. Medycyna /1900 – 1907/, którą malarz wykonał jako panneau sufitowe do auli Uniwersytetu Wiedeńskiego, czy też do obrazu Nadzieja I /1903/ przedstawiającego nagą kobietę w zaawansowanej ciąży.

Sztuka podejmuje dyskusję z niezwykłą obecnie popularnością, wręcz komercjalizacją Klimta, którego fragmenty dzieł są masowo zamieszczane na przedmiotach codziennego użytku, od kubków po papier toaletowy. Pada pytanie, czy Klimt może być dzisiaj dla kogoś ważny przez swoją życiową postawę, przez idee malarskie, w które głęboko wierzył, i za które zapłacił wysoką cenę. Czy możliwa jest jego indywidualna obecność w życiu duchowym współczesnej malarki, tak głębokie utożsamienie się z mistrzem i jego dziełami.

Bohaterowie sztuki reprezentują dwa pokolenia. Dwudziestoparoletnia Anka ogarnięta pasją wyrównania krzywd, w których świadomości wyrosła od wczesnego dzieciństwa, ponosi porażkę, gdyż świat okazuje się dużo bardziej złożony, niż sądziła. Jej rodzice, rozczarowani współczesnością, żyją w nieustannym cieniu młodości. Ten cień staje się ciężarem, rodzajem garbu, który dźwigają z pełną świadomością wyboru, czasem wręcz z upodobaniem, pozostając miedzy cierpieniem a zachwytem.